Een van de grootste en mooiste barokpaleizen in Zuid-Duitsland is Schloss Ludwigsburg, in de buurt van Stuttgart, gelegen aan de rivier de Neckar. In 1704 werd met de bouw van het paleis begonnen, in opdracht hertog Eberhard Ludwig (1676-1733), de tiende hertog van Württemberg. Vijf jaar later werd een begin gemaakt met de gelijknamige stad Ludwigsburg, eveneens in barokke stijl. Zowel het paleis als de stad zijn tijdens de laatste Wereldoorlog vrijwel ongeschonden gebleven. Vanuit de lucht is goed te zien hoe omvangrijk het paleis is. De stad is gebouwd rondom een vierkante markt met twee tegenover elkaar gelegen kerken. Naast Schloss Ludwigsburg is ook het kleine jachtslot Favorite te zien en aan het water Schloss Monrepos:

Het interieur van Schloss Ludwigsburg kent drie stijlen: barok, rococo en empire. De tuin heeft de typische 18e-eeuwse geometrische tuin. De tuinen rondom Schloss Favorite zijn in Engelse stijl, met loslopende herten. 

Na de bruidsreportage aan het begin van de onderstaande video wordt de kijker mee in het paleis genomen (vanaf ongeveer 2'40):

De mogelijkheden van het 'wereldwijde web' lijken onbegrensd. Wie wetenschappelijk onderzoek doet, kan steeds vaker gebruik maken van bronnen uit gedigitaliseerde archieven en bibliotheekcollecties die via het internet toegankelijk zijn. Een prachtig voorbeeld is het gedigitaliseerde Beethoven-ArchivBeethoven Geburtshaus van het Beethoven-Geburtshaus in Bonn. Dit archief werd in 1927 opgericht met de bedoeling allerlei materiaal over Ludwig van Beethoven (1770-1827) en zijn omgeving te verzamelen. Het archief bevat veel authentiek bronnenmateriaal, zoals compositieschetsen, eerste uitgaven van composities, brieven en beeldmateriaal. Via een eenvoudige zoekmachine kan het materiaal worden opgezocht. Laten we enkele documenten nader bekijken. We gaan hiervoor naar de startpagina van het archief (engelstalige versie). Links bovenaan in het blauwe gedeelte zien we de hoofdrubrieken. Ik heb naar drie interessante documenten gezocht:

(1) Mozarts 'Don Giovanni', zangstemmen finale eerste akte: In de hoofdrubriek 'Copies by Beethoven' vinden we bij 'Copies by Beethoven from musical works' de namen van enkele Weense collega's van Beethoven. We klikken op de naam 'Wolfgang Amadeus Mozart' en vervolgens op 'Don Giovanni KV 527, Nr. 13 (Finale des 1. Akts), Auszug, Singstimmenpartitur, Abschrift Beethovens'. 

Abschrift Don Giovanni Nr. 13    Abschrift Don Giovanni Nr. 13     Abschrift Don Giovanni Nr. 13

Wat we zien is een prachtig ingebonden band met de zangstemmen uit de eerste finale van Mozarts 'Don Giovanni' in het handschrift van Ludwig van Beethoven (klik een- of tweemaal met de muis op de afbeeldingen om ze te vergroten). Openen we het boek (dat kan digitaal), dan zien we dat dit Beethoven-handschrift een kerstgeschenk is geweest van Felix Mendelssohn aan zijn collega Franz Liszt. Mendelssohn schrijft: 'An Franz Liszt zum Weihnachtabend 1841 in Berlin. Felix Mendelssohn Bartholdy'. Slaan we opnieuw een bladzijde om (zie afbeelding rechts) dan krijgen we het eerste blad van tweeëntwintig bladen met muzieknoten van Mozart in het handschrift van Beethoven. De componist wilde voor zijn opera 'Fidelio' wellicht inspiratie opdoen en heeft daarom delen uit Mozarts opera 'Don Giovanni' uitvoerig bestudeerd. - Het handschrift is door de handen van drie beroemde componisten gegaan! Ga naar het handschrift >>

(2) Brief van Ludwig van Beethoven aan Carl Czerny: Op 21 mei 1824 schrijft Beethoven een bijna onleesbaar briefje GrosseRedoutensaal_ImperialPalaceViennaaan zijn collega-pianist en stadgenoot Carl Czerny. Beethoven is bezig met de organisatie van een concert ('Akademie') in de Grosse Redoutensaal van de Hofburg. Hij vraagt Czerny op heel korte termijn zijn medewerking aan dit concert te verlenen. Hij is niet tevreden met het meewerkende koor en wil zijn 'Missa solemnis' vervangen door deel 2 en 3 uit het Vijfde Pianoconcert. Czerny wijst de uitnodiging af, hij heeft te weinig tijd om de twee delen goed in te studeren.

De bovengenoemde brief aan Czerny is als volgt te vinden: Klik met de muis op de hoofdrubriek 'Written documents' (links op de startpagina van het 'Digitales Archiv'); klik daarna op de rubriek 'Letters by Beethoven' en vervolgens op de subrubriek 'Musicians': een lijst met brieven van Beethoven wordt zichtbaar. Klik tot slot op de vijfde brief van boven. Het resultaat is deze brief >>.

(3) De schoolprestaties van Karl van Beethoven: Karl (1806-1858), het neefje van Ludwig van Beethoven, was op school een zeer goede leerling, wat uit een bewaard schoolrapport blijkt. De schoolvakken werden beloond met 'gut' en 'sehr gut'. Dit neefje kwam in het leven van de componist na de dood van Beethovens jongere broer Karl in 1815. De jongen was toen negen jaar oud en Beethoven kreeg, zo was afgesproken, het voogdijschap over de jongen. Hij beschouwde Karl als zijn zoon. De moeder van de jongen - Beethovens schoonzuster - vocht het voogdijschap aan en begon een rechtszaak, dat zij echter verloor. De jongen werd op een internaat ondergebracht, maar in 1818 besloot Beethoven hem in huis te nemen. Hij kreeg in Wenen privé-les. De beslissing om de jongen in huis te nemen, was geen succes. Karl liep geregeld weg, terug naar zijn moeder, en deed ook een zelfmoordpoging (juli 1826). Door een pistoolschot raakte hij aan zijn slaap lichtgewond. Beethoven bracht de jongen onder bij zijn broer Johann van Beethoven en diens vrouw Therese, maar ook daar bleef Karl kort, want Beethoven kreeg onenigheid met zijn broer en nam de jongen mee terug naar Wenen. Toen Karl zijn oom liet weten dat hij het leger in wilde gaan, was deze buiten zinnen van woede. Beethoven had vast gehoopt dat de jongen de traditie van de familie zou voortzetten en ook musicus zou worden. Karl was namelijk de enige nazaat van de Beethoven-familie. Karl kreeg muziekles van Carl Czerny, die echter weinig talent in de jongen ontdekte. Czerny kon Ludwig van Beethoven hiervan niet overtuigen.

karl-van-beethoven-1806-58-beethovens-nephew
Karl in uniform, de haren naar voren gekamd om de schotwond aan de slaap te maskeren

In het (digitale) Beethoven-archief wordt veel archiefmateriaal bewaard over het neefje van Ludwig van Beethoven, waaronder een groot aantal brieven aan en over de jongen.

 

«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»

Het Beethoven-Geburtshaus in Bonn, waar het Beethoven-Archiv is ondergebracht:

Een al wat oudere video-opname van het 'Detroit Mass Choir' onder leiding van Jimmy Dowell (in leven 'JD' genoemd). Het koor zingt een fraai maar eenvoudig arrangement van de Negro Spiritual 'The storm is passing over'. De tekst luidt:

Take courage my soul and let us journey on,
Though the night is dark and I am far from home;

Praise be to God, the morning light appears,
The storm is passing over, hallelujah.

De instrumentale begeleiding bestaat uit elektrische piano, hammondorgel (met leslie speaker), basgitaar en slagwerk. De combinatie piano en hammondorgel komt vaak voor in Amerikaanse baptistengemeenten. Let op de grappige bewegingen van de dirigent en de interactie met het publiek: 

 

Morgen is het 4 oktober, Werelddierendag. Daarom aandacht voor 'het dier in de muziek', want vanaf de Middeleeuwen tot aan de huidige tijd werden dieren veelvuldig in muziek uitgebeeld. Denk bijvoorbeeld aan de zwaan in Saint-Saëns' Carnaval des animaux, of de kraaiende haan in de Matthäus Passion van Bach, of de brullende leeuw in Die Schöpfung van Haydn. Zo kunnen er nog een paar honderd andere voorbeelden gegeven worden. Voor de componist is het dier eeuwenlang een dankbaar onderwerp geweest juist vanwege het 'geluid' dat het voortbrengt. Maar ook zónder het geluid van dieren te imiteren, wisten componisten in het verleden vele dieren uit te beelden.

Op de volgende drie manieren kan het dier in een muzikale compositie tot leven worden gewekt:

  • door het geluid van het dier op een muziekinstrument te imiteren: het balken van een ezel en het blèren van schapen, in het symfonisch gedicht Don Quichotte van Richard Strauss; de zang van vogels in de 'Szene am Bach', het tweede deel van de Zesde Symfonie van Ludwig van Beethoven; of het gekwetter van vogels bij zonsopgang, in het ballet Daphne et Chloë van Maurice Ravel;       
  • door de beweging van het dier met muziekinstrumenten uit te beelden: het springen van vlooien in Beethovens lied Der Floh; de flinke sprongen van de kangoeroe in de Carnaval des animaux; de vliegbeweging van de libelle in Die Libelle (op. 204, polka mazur) van Josef Strauss; het rondzwalken van de kraai in de liederencyclus 'Winterreise' van Franz Schubert; de kronkelende gang van de slang (Bachs Matthäus Passion), of van het grote zeedier in Die Schöpfung. De beweging van de dieren is vaak duidelijk in de muziekpartituur te zien;       
  • door een muziekinstrument te gebruiken dat passend is bij de omvang van het dier: een fluit of piccolo bij de uitbeelding van een vogel; de donkere en dreigende klanken van een aantal hoorns, de uitbeelding van de wolf (beide in Peter en de Wolf van Sergej Prokofiew); een contrabas bij de olifant in Carnaval des animaux.

Soms klinkt een heel koor van dieren, zoals in het beroemde Contrapunto bestiale alla mente (1608) van Adriano Banchieri (1568-1634). Boven een Latijnse nonsense tekst zijn een kat, een hond, een koekoek en een eend te horen:

 «»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»

wunderhornTot slot het humoristische volksliedje Lob des hohen Verstands, lied nr.10 uit Lieder aus des Knaben Wunderhorn van Gustav Mahler, waarin een koekoek en een nachtegaal een zangcompetitie met elkaar aangaan. De ezel treedt als jurylid op en stelt vast wie van hen het beste zingt. De tekst en muziek is als volgt:

Einstmals in einem tiefen Tal
Kukuk und Nachtigall
Täten ein Wett' anschlagen:
Zu singen um das Meisterstück,
Gewinn' es Kunst, gewinn' es Glück:
Dank soll er davon tragen.

Der Kukuk sprach: "So dir's gefällt,
Hab' ich den Richter wählt",
Und tät gleich den Esel ernennen.
"Denn weil er hat zwei Ohren groß,
So kann er hören desto bos
Und, was recht ist, kennen!"

Sie flogen vor den Richter bald.
Wie dem die Sache ward erzählt,
Schuf er, sie sollten singen.
Die Nachtigall sang lieblich aus!
Der Esel sprach: "Du machst mir's kraus!
Du machst mir's kraus! I-ja! I-ja!
Ich kann's in Kopf nicht bringen!"

Der Kukuk drauf fing an geschwind
Sein Sang durch Terz und Quart und Quint.
Dem Esel g'fiels, er sprach nur
"Wart! Wart! Wart! Dein Urteil will ich sprechen,
Wohl sungen hast du, Nachtigall!
Aber Kukuk, singst gut Choral!

Und hältst den Takt fein innen!
Das sprech' ich nach mein' hoh'n Verstand!
Und kost' es gleich ein ganzes Land,
So laß ich's dich gewinnen!"

Na een lange aanloop presenteer ik vanaf 15 september 2013 mijn website ‘Muziekhistorische lezingen en cursussen Westerse klassieke muziek’. Vaak werd mij gevraagd: Heeft u geen website? Of: Waar kan ik u vinden? Vanaf vandaag is dit duidelijk: www.woutstrootman.nl

Op mijn website treft u een overzicht aan van de lezingen en cursussen die ik in het lopende seizoen geef. Ook vindt u een overzicht van alle lezingen die ik ‘in voorraad’ heb. Dit overzicht is nog niet compleet, evenals enkele andere onderdelen van de website. Er zal nog verder aan gewerkt worden.
In de rubriek ‘Nieuws en tips’ plaats ik van nu af aan regelmatig bijdragen. Om deze rubriek een blog te noemen, dat gaat te ver. Toch hoop ik naast mededelingen en tips leuke bijdragen te geven over kunst en cultuur, waarbij mijn persoonlijke interesse voorrang krijgt: naast klassieke muziek (en andere muzieksoorten), óók schilderkunst, architectuur (voornamelijk Duitse barok en vroeg-20e-eeuwse bouwkunst), geschiedenis, en berichten over stad en cultuur in Duitsland.