Componisten – Beethoven

De mogelijkheden van het 'wereldwijde web' lijken onbegrensd. Wie wetenschappelijk onderzoek doet, kan steeds vaker gebruik maken van bronnen uit gedigitaliseerde archieven en bibliotheekcollecties die via het internet toegankelijk zijn. Een prachtig voorbeeld is het gedigitaliseerde Beethoven-ArchivBeethoven Geburtshaus van het Beethoven-Geburtshaus in Bonn. Dit archief werd in 1927 opgericht met de bedoeling allerlei materiaal over Ludwig van Beethoven (1770-1827) en zijn omgeving te verzamelen. Het archief bevat veel authentiek bronnenmateriaal, zoals compositieschetsen, eerste uitgaven van composities, brieven en beeldmateriaal. Via een eenvoudige zoekmachine kan het materiaal worden opgezocht. Laten we enkele documenten nader bekijken. We gaan hiervoor naar de startpagina van het archief (engelstalige versie). Links bovenaan in het blauwe gedeelte zien we de hoofdrubrieken. Ik heb naar drie interessante documenten gezocht:

(1) Mozarts 'Don Giovanni', zangstemmen finale eerste akte: In de hoofdrubriek 'Copies by Beethoven' vinden we bij 'Copies by Beethoven from musical works' de namen van enkele Weense collega's van Beethoven. We klikken op de naam 'Wolfgang Amadeus Mozart' en vervolgens op 'Don Giovanni KV 527, Nr. 13 (Finale des 1. Akts), Auszug, Singstimmenpartitur, Abschrift Beethovens'. 

Abschrift Don Giovanni Nr. 13    Abschrift Don Giovanni Nr. 13     Abschrift Don Giovanni Nr. 13

Wat we zien is een prachtig ingebonden band met de zangstemmen uit de eerste finale van Mozarts 'Don Giovanni' in het handschrift van Ludwig van Beethoven (klik een- of tweemaal met de muis op de afbeeldingen om ze te vergroten). Openen we het boek (dat kan digitaal), dan zien we dat dit Beethoven-handschrift een kerstgeschenk is geweest van Felix Mendelssohn aan zijn collega Franz Liszt. Mendelssohn schrijft: 'An Franz Liszt zum Weihnachtabend 1841 in Berlin. Felix Mendelssohn Bartholdy'. Slaan we opnieuw een bladzijde om (zie afbeelding rechts) dan krijgen we het eerste blad van tweeëntwintig bladen met muzieknoten van Mozart in het handschrift van Beethoven. De componist wilde voor zijn opera 'Fidelio' wellicht inspiratie opdoen en heeft daarom delen uit Mozarts opera 'Don Giovanni' uitvoerig bestudeerd. - Het handschrift is door de handen van drie beroemde componisten gegaan! Ga naar het handschrift >>

(2) Brief van Ludwig van Beethoven aan Carl Czerny: Op 21 mei 1824 schrijft Beethoven een bijna onleesbaar briefje GrosseRedoutensaal_ImperialPalaceViennaaan zijn collega-pianist en stadgenoot Carl Czerny. Beethoven is bezig met de organisatie van een concert ('Akademie') in de Grosse Redoutensaal van de Hofburg. Hij vraagt Czerny op heel korte termijn zijn medewerking aan dit concert te verlenen. Hij is niet tevreden met het meewerkende koor en wil zijn 'Missa solemnis' vervangen door deel 2 en 3 uit het Vijfde Pianoconcert. Czerny wijst de uitnodiging af, hij heeft te weinig tijd om de twee delen goed in te studeren.

De bovengenoemde brief aan Czerny is als volgt te vinden: Klik met de muis op de hoofdrubriek 'Written documents' (links op de startpagina van het 'Digitales Archiv'); klik daarna op de rubriek 'Letters by Beethoven' en vervolgens op de subrubriek 'Musicians': een lijst met brieven van Beethoven wordt zichtbaar. Klik tot slot op de vijfde brief van boven. Het resultaat is deze brief >>.

(3) De schoolprestaties van Karl van Beethoven: Karl (1806-1858), het neefje van Ludwig van Beethoven, was op school een zeer goede leerling, wat uit een bewaard schoolrapport blijkt. De schoolvakken werden beloond met 'gut' en 'sehr gut'. Dit neefje kwam in het leven van de componist na de dood van Beethovens jongere broer Karl in 1815. De jongen was toen negen jaar oud en Beethoven kreeg, zo was afgesproken, het voogdijschap over de jongen. Hij beschouwde Karl als zijn zoon. De moeder van de jongen - Beethovens schoonzuster - vocht het voogdijschap aan en begon een rechtszaak, dat zij echter verloor. De jongen werd op een internaat ondergebracht, maar in 1818 besloot Beethoven hem in huis te nemen. Hij kreeg in Wenen privé-les. De beslissing om de jongen in huis te nemen, was geen succes. Karl liep geregeld weg, terug naar zijn moeder, en deed ook een zelfmoordpoging (juli 1826). Door een pistoolschot raakte hij aan zijn slaap lichtgewond. Beethoven bracht de jongen onder bij zijn broer Johann van Beethoven en diens vrouw Therese, maar ook daar bleef Karl kort, want Beethoven kreeg onenigheid met zijn broer en nam de jongen mee terug naar Wenen. Toen Karl zijn oom liet weten dat hij het leger in wilde gaan, was deze buiten zinnen van woede. Beethoven had vast gehoopt dat de jongen de traditie van de familie zou voortzetten en ook musicus zou worden. Karl was namelijk de enige nazaat van de Beethoven-familie. Karl kreeg muziekles van Carl Czerny, die echter weinig talent in de jongen ontdekte. Czerny kon Ludwig van Beethoven hiervan niet overtuigen.

karl-van-beethoven-1806-58-beethovens-nephew
Karl in uniform, de haren naar voren gekamd om de schotwond aan de slaap te maskeren

In het (digitale) Beethoven-archief wordt veel archiefmateriaal bewaard over het neefje van Ludwig van Beethoven, waaronder een groot aantal brieven aan en over de jongen.

 

«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»«»

Het Beethoven-Geburtshaus in Bonn, waar het Beethoven-Archiv is ondergebracht: